به گزارش واحد روابط عمومی سازمان ملی کارآفرینی ایران:
این مطلب، دوازدهمین مقاله از مجموعه‌ی ترجمه‌های اختصاصی ویژه‌نامه‌ی «هوش مصنوعی ۲۰۲۵» مجله‌ی تایم (Time Magazine: Artificial Intelligence ۲۰۲۵ Special Edition) و نوشته بیلی پریگو است.
شرکت IBM از نخستین پیشگامان هوش مصنوعی بود. این شرکت که به‌خاطر طراحی برخی از اولین رایانه‌های شخصی جهان شناخته می‌شود، در سال ۱۹۹۷ نخستین هوش مصنوعی را ساخت که قهرمان جهان شطرنج را شکست داد و در سال ۲۰۱۱ نیز نخستین هوش مصنوعی را معرفی کرد که در مسابقه تلویزیونی جپردی به پیروزی رسید.
اما در سال ۲۰۲۵، مرزهای هوش مصنوعی شکل کاملاً متفاوتی به خود گرفته‌اند. تیترهای پرزرق‌وبرق امروز اغلب بر مدل‌هایی تمرکز دارند که توسط شرکت‌هایی مانند گوگل و اوپن‌ای‌آی ساخته شده‌اند؛ مدل‌هایی که آموزش آن‌ها میلیاردها دلار هزینه دارد و به‌عنوان همه‌فن‌حریف می‌توانند به انواع پرسش‌ها پاسخ دهند. رویکرد IBM اما متفاوت است. این شرکت بر ساخت ابزارهای هوش مصنوعی کوچک‌تر با تمرکز بر قابلیت اطمینان تمرکز کرده و تلاش می‌کند به مشتریانش کمک کند این ابزارها را برای کاربردهای مشخص به‌کار بگیرند.
راهبرد IBM به یکی از دو سوی بحثی اشاره دارد که این روزها در سیلیکون‌ولی و وال‌استریت جریان دارد: آیا منافع اقتصادی هوش مصنوعی عمدتاً نصیب چند شرکت بزرگ می‌شود که میلیاردها دلار روی مدل‌های پایه مانند محصولات اوپن‌ای‌آی و گوگل سرمایه‌گذاری کرده‌اند؟ یا این منافع به هزاران شرکتی خواهد رسید که از هوش مصنوعی برای افزایش بهره‌وری خود استفاده می‌کنند؟
در ماه‌های اخیر، به نظر می‌رسد کفه ترازو به نفع دیدگاه IBM سنگین‌تر شده است. در پایان ژانویه ۲۰۲۵، انتشار یک مدل متن‌باز بسیار کارآمد توسط آزمایشگاه چینی دیپ‌سیک باعث شد بسیاری از تحلیلگران وال‌استریت به این نتیجه برسند که شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکا ممکن است در بازگشت سرمایه‌های عظیم خود با مشکل مواجه شوند؛ چرا که فناوری مشابه با هزینه‌ای بسیار کمتر در جای دیگری در دسترس قرار می‌گیرد. همان هفته، IBM نتایج مالی جدید خود را اعلام کرد که نشان‌دهنده رشد ۱۰ درصدی فروش نرم‌افزارهای هوش مصنوعی سفارشی این شرکت بود؛ رقمی که از پیش‌بینی تحلیلگران فراتر رفت. قیمت سهام IBM با این خبر ۱۲ درصد جهش کرد، به بالاترین سطح تاریخی خود رسید و ارزش شرکت را به حدود ۲۴۰ میلیارد دلار رساند.
برای آرویند کریشنا، مدیرعامل IBM از سال ۲۰۲۰ و رئیس پیشین بخش تحقیقات این شرکت، خبر دیپ‌سیک تأییدی بر راهبردش بود. او در گفت‌وگو با مجله تایم می‌گوید: «مدل‌های کوچک‌تر هم، با توان محاسباتی بسیار کمتر برای آموزش می‌توانند موفق باشند.» به باور او، این موضوع لزوماً خبر خوبی برای شرکت‌های بزرگ پیشتاز در رقابت هوش مصنوعی نیست. کریشنا می‌گوید: «فکر می‌کنم این وضعیت بازده‌های اقتصادی متفاوتی ایجاد می‌کند؛ چون اگر با یک‌صدم هزینه آموزش یک مدل بتوان آن را پیاده‌سازی کرد و روی زیرساختی بسیار کوچک‌تر اجرا کرد، همه مجبور می‌شوند رقابتی عمل کنند. به نظرم این مسئله فشار جدی بر اقتصاد آن‌ها وارد می‌کند.»
البته IBM فقط یک شرکت هوش مصنوعی نیست. این شرکت خدمات رایانش ابری ارائه می‌دهد، انواع نرم‌افزارها را طراحی می‌کند و یک بازوی مشاوره‌ای دارد که به مشتریان کمک می‌کند همه این اجزا را به‌صورت یکپارچه کنار هم قرار دهند. IBM همچنین یکی از سرمایه‌گذاران بزرگ در پژوهش‌های رایانش کوانتومی است؛ تلاشی برای ساخت نوع کاملاً جدیدی از رایانه‌ها بر پایه اصول کوانتومی که می‌توانند برخی محاسبات را میلیاردها برابر سریع‌تر از ماشین‌های کنونی انجام دهند. کریشنا با خوش‌بینی می‌گوید انتظار دارد پیش از سال ۲۰۳۰ اتفاقی شگفت‌انگیز در این حوزه رخ دهد.
اگر چنین شود، کریشنا تأکید می‌کند که ارزش ایجادشده تنها نصیب IBM نخواهد شد، بلکه به مشتریان آن نیز خواهد رسید. با این حال، او می‌گوید چنین جهشی می‌تواند به IBM کمک کند تا دوباره به جایگاهی مسلط در صنعت فناوری بازگردد؛ جایگاهی شبیه به آنچه در بخش بزرگی از اواخر قرن بیستم، به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده رایانه‌های شخصی جهان داشت. او می‌گوید: «اگر جدول زمانی و پیشرفت‌های کوانتومی که از آن صحبت می‌کنم محقق شود، این موضوع به ما موقعیتی فوق‌العاده و مزیت پیشگام بودن در آن بازار می‌دهد؛ تا جایی که فکر می‌کنم پاسخ پیش‌فرض آن فناوری‌ها خواهیم شد. همان‌طور که در اختراع مین‌فریم‌ها و رایانه‌های شخصی نقش داشتیم، شاید در کوانتوم هم همان جایگاه را پیدا کنیم.»
«مدل‌های کوچک‌تر، با توان محاسباتی بسیار کمتر برای آموزش، می‌توانند موفق باشند.»
آرویند کریشنا، مدیرعامل IBM