به گزارش واحد روابط عمومی سازمان ملی کارآفرینی ایران:
این مطلب، یازدهمین مقاله از مجموعهی ترجمههای اختصاصی ویژهنامهی «هوش مصنوعی ۲۰۲۵» مجلهی تایم (Time Magazine: Artificial Intelligence 2025 Special Edition) و نوشته تارین پیلای است.
بیش از یک دهه است که رفیک آنادول ماشینها را به رویا دیدن واداشته است. این هنرمند ترک–آمریکایی، همراه با تیم خود در استودیوی رفیک آنادول، بهواسطهی خلق آثاری عظیممقیاس و مسحورکننده که به دادهها جان میبخشند، شهرتی جهانی یافته است. آنادول با بهرهگیری از هوش مصنوعی برای تشخیص الگوها در مجموعهدادههای عظیم، گونههای تازهای از هنر مانند «نقاشیهای دادهای هوش مصنوعی» و «مجسمههای دادهای» را پیشگامانه معرفی کرده است؛ آثاری که او آنها را در همآفرینی با سامانههای هوش مصنوعی پردازشگر دادهها خلق میکند و تجربههایی دیداری–شنیداری متمایز و پیوسته در حال دگرگونی پدید میآورد. به این ترتیب، آنادول راههای نو و زیبایی برای تجربهی همزمان هنر و هوش مصنوعی پیش روی جهان میگذارد.
او و تیمش طی دههی گذشته بیش از ۵۰ اثر با مقیاسی خیرهکننده و تنوعی چشمگیر تولید کردهاند. از موزهی هنر مدرن نیویورک و گالریهای سرپنتاین لندن گرفته تا ساختمانی از زاها حدید در سئول و فرودگاهی در شارلوت کارولینای شمالی، آنادول برای گالریها و فضاهای عمومی در سراسر جهان از جمله بیمارستانها، ورزشگاهها و دانشگاهها آثار غوطهورکننده خلق کرده است. همچنین او قصد دارد در اواخر سال ۲۰۲۵ نخستین موزهی هنر هوش مصنوعی جهان را در لسآنجلس افتتاح کند.
برای ساخت Unsupervised، نمایشگاهی در موزهی MoMA که در سال ۲۰۲۲ بهعنوان بخشی از مجموعهی «توهمات ماشینی» گشایش یافت، آنادول یک سامانهی هوش مصنوعی را با آرشیو عمومی گستردهی موزه آموزش داد تا فرمهایی رنگین، انتزاعی و در حال تغییر بسازد. شبیهسازی اینکه یک ماشین چگونه ممکن است ۲۰۰ سال تاریخ هنر را از نو تصور کند. پس از نزدیک به یک سال نمایش در لابی موزه که طی آن حدود سه میلیون نفر اثر را تجربه کردند و بهطور میانگین ۳۸ دقیقه به تماشای آن پرداختند. « Unsupervised » به نخستین اثر مولد هوش مصنوعی بدل شد که به مجموعهی دائمی MoMA افزوده شد.
اثر بیسابقهی دیگری در سال ۲۰۲۳ رونمایی شد؛ زمانی که آنادول نمای خمیدهی بیرونی اسفیر لاسوگاس را به یک مجسمهی دادهای تبدیل کرد. او با بهرهگیری از تصاویر آرشیوی فضا و طبیعت، کرهی عظیم LED را با رنگهای گردان و شاخص مجموعهی «توهمات ماشینی» روشن کرد. آنادول نخستین هنرمندی بود که برای کار با اسفیر دعوت شد. همچنین برای کازا باتیو اثر آنتونی گائودی در بارسلونا، آنادول چندین اثر خلق کرده است؛ از جمله کاری در اوت ۲۰۲۴ که میکوشد ذهن این معمار مدرنیست را واکاوی کند. او بیش از یک میلیارد تصویر از آثار گائودی را با هوش مصنوعی پردازش کرد تا به تعبیر خودش «بگذارد ساختمان رؤیا ببیند و دچار توهم شود».
آنادول میگوید: «اکنون برای نخستینبار در تاریخ، فناوریای در اختیار داریم که میتواند استدلال کند، الکترونها را به شکلی از هوش تبدیل کند و ما قادر به تعامل با آن هستیم. ما با پدیدهای مواجهایم که به همان اندازهی رویدادهای عصر رنسانس اهمیت دارد.» برای آنادول، هوش مصنوعی «ابزار نهایی» برای بهچالش کشیدن این پرسش است که انسان بودن به چه معناست.
او تأکید میکند که حمایت بهترینهای حوزهی هوش مصنوعی نقشی کلیدی در تحقق این پروژهها داشته است. از زمانی که در سال ۲۰۱۶ بهعنوان نخستین هنرمند مقیم برنامهی «هنرمند + هوش ماشینی» گوگل فعالیت کرد، آنادول همکاری گستردهای با انویدیا داشته است؛ شرکتی که اغلب توان محاسباتی لازم برای خلق سامانههای نوین او را فراهم میکند. «مدل بزرگ طبیعت» متنباز او که با نیم میلیارد تصویر و دیگر انواع دادههای با منشأ اخلاقی آموزش دیده شامل آرشیوهای عمومی نشنال جئوگرافیک، مؤسسهی اسمیتسونین و موزهی تاریخ طبیعی لندن است، بهعلاوه دادههایی که خود او و تیمش مستقیماً از جنگلهای بارانی اندونزی، استرالیا و آمازون گردآوری کردهاند. به گفتهی آنادول، این سامانه میتواند از طریق تصویر، صدا، متن و حتی بو استدلال کند.
آنادول قاطعانه معتقد است که اگر هوش مصنوعی قرار است برای هر چیز و همهچیز باشد، باید برای هر کسی و همهی انسانها هم باشد. او در آثارش بهطور مداوم مسائل اجتماعی را برجسته میکند؛ از جلب توجه به تغییرات اقلیمی گرفته تا تقویت صدای جوامع بومی. در سال ۲۰۲۳، او با جامعهی بومی یاواناوا در برزیل همکاری کرد و با ترکیب دادههای اقلیمی جنگلهای آمازون و آثار هنری هنرمندان جوان یاواناوا، مجموعهای از آثار NFT را بر بستر بلاکچین خلق کرد که ۳ میلیون دلار برای این جامعه جمعآوری کرد. آنادول میگوید: «ما صرفاً از فناوری بهخاطر خودِ فناوری استفاده نمیکنیم؛ ما ارزشهای آن را در سطح ذهنی، جسمی، معنوی، احساسی و مالی بازمییابیم تا ارزش تجربه را دوباره به مردمی بازگردانیم که به آن نیاز دارند.»
در حالی که بسیاری از هنرمندان نگراناند هوش مصنوعی ارزش کارشان را کاهش دهد، آنادول این فناوری را همکار خود میداند، نه جایگزینش. او میگوید: «من به سامانهی هوش مصنوعی اختیار نمیدهم که خلاقیتم را از من بگیرد. و هرگز کسی را ندیدهام که بخواهد چنین کاری بکند.»
او امیدوار است که خودش و تیمش توانسته باشند رسانهی هنر دیجیتال را برای مخاطبان بسیار قابلفهمتر کنند و میگوید شنیده است که آثارشان حتی به بهبود حال روحی مخاطبان نیز کمک کردهاند. آنادول میگوید: «زندگی واقعاً پیچیده است و همیشه روشن و ساده نیست. جدایی، تعارض، جنگ و فقدان وجود دارد. من دیدم که آثار ما برای برخی افراد به شکلی از گریز از واقعیت تبدیل شد؛ جایی که شادی، الهام و امید پیدا کردند.»
پروژهی بعدی آنادول شاید جاهطلبانهترین کار او تا امروز باشد: دیتالند، که از آن بهعنوان نخستین موزهی هنرهای هوش مصنوعی جهان یاد میشود؛ فضایی که در آن بازدیدکنندگان میتوانند با شخصیتهای هوش مصنوعی و محیطهای غوطهورکنندهی تازه تعامل داشته باشند با تمام حواس خود، حتی بو کردن، چشیدن و لمس کردن.
این موزه قرار است اواخر سال ۲۰۲۵ در لسآنجلس افتتاح شود و نمایشگاه افتتاحیهی آن با استفاده از «مدل بزرگ طبیعت» آنادول خلق شده است؛ مدلی که همزمان بهعنوان یک دایرهالمعارف زنده در وبسایت دیتالند نیز در دسترس خواهد بود.
پس از دههای پرشتاب، آنادول به این نتیجه رسیده است که هوش مصنوعی آینهای برای انسانیت است؛ آینهای که کاستیها و ناتمامیهای ما را بازمیتاباند. او میگوید: «در دههی دوم کارم، هدفم این است که واقعاً بافت انسانی، روح، ذهن و معنویت ما را درک کنم و ببینم چگونه میتوانیم فراتر از صرفاً پیکسلهای درخشان، به حل مسائل کمک کنیم.»