به گزارش واحد روابط عمومی سازمان ملی کارآفرینی ایران:
«در بنگلادش زنان حتی یک درصد از وامگیرندگان بانک را تشکیل نمیدهند، بنابراین ما فکر کردیم که باید این مسئله را از طریق برنامه خود مورد توجه قرار دهیم» این جملهای است از محمد یونس، بنیانگذار بانک گرامین، پس از دریافت جایزه نوبل.
زنان و فقر
فقر همواره یک معضل جهانی بوده و جنسیت بدون تردید شاخصی اساسی در درک این چالش به شمار میرود. تا پایان جنگ سرد، فقر جهانی همچنان چهرهای زنانه داشت؛ زیرا تضاد بزرگی میان تلاش سخت زنان در بازار کار و میزان درآمد و ثروتی که به دست میآوردند وجود داشت.
زنان در سطح جهانی و در بیشتر مناطق جهان بیش از حد در میان فقرا نمایان هستند. در حالی که در اروپا و آسیای مرکزی، آمریکای لاتین و کارائیب و سایر کشورهای با درآمد بالا نرخ فقر زنان پایین است، در شرق آسیا و اقیانوس آرام، جنوب آسیا و آفریقای زیر صحرای بزرگ، نرخ فقر زنان بالاست. به طور کلی، زنان تقریباً در تمامی مناطق جهان بیش از حد در میان فقرا حضور دارند.
در چین، هنوز زنان بسیاری با بیکاری و مشکلات اجتماعی مواجه هستند. در واقع، زنان بیشتر در معرض فقر نسبی قرار دارند. بنابراین، ما باید هنگام حل مشکلات فقر نسبی، جنسیت را در نظر بگیریم. از سال ۱۹۹۰، درآمد زنان در مناطق روستایی کمتر از مردان بوده و شکاف درآمدی میان دو جنس بهطور چشمگیری افزایش یافته است. اما درآمد زنان در مناطق روستایی در سال ۱۹۹۹ نسبت به دادههای سال ۱۹۹۰، به میزان ۲۱.۸ درصد افزایش یافته بود. پس از یک دهه، رقم مربوط به سال ۲۰۱۰ به میزان ۲۵.۴ درصد افزایش یافت.
اگرچه زنان روستایی ساعات بیشتری از مردان کار میکنند، به طور کلی شکاف میان درآمد زنان و مردان به میزان ۸ درصد افزایش یافته است.
پیچیدگی فقر
با پیچیدهتر و چندبعدیتر شدن فقر، مسائل اجتماعی نمیتوانند صرفاً بهعنوان کمبود پول در نظر گرفته شوند – بلکه به عنوان نابرابری در حقوق تلقی میشوند. از این رو، ما معتقدیم که توانمندسازی زنان، علاوه بر افزایش درآمد زنان، روشی حیاتی برای کاهش فقر زنان بوده است.
تعریف چینی فقر میتواند به ما در درک رابطه میان فقر درآمدی و فقر چندبعدی کمک کند. فرهنگ تحلیلی کاراکترها فقر را به عنوان ثروت اندک تعریف میکند. فرهنگ لغت شینهوا، فقیر را به عنوان درآمد اندک و دشواریهای زندگی تعریف میکند. همچنین، گرفتاری را بهعنوان افتادن در محیطی سخت یا هر محیطی که نتوان از آن گریخت توصیف میکند. بنابراین، جنبه فقیر بودن در فقر عمدتاً به کمبود درآمد اشاره دارد و جنبه گرفتاری بر محیط اجتماعی تأکید میکند. بر اساس تعریف چینی، فقر میتواند به عنوان افتادن در محیطی سخت یا هر محیطی که به دلیل درآمد یا ثروت اندک نتوان از آن رهایی یافت، تعریف شود. به طور مشابه، این مقاله بر این باور است که فقر نه تنها شامل کمبود درآمد، بلکه شامل گرفتاریهای اجتماعی نیز میشود.
این همچنین بدان معناست که اقدام کنونی در زمینه فقرزدایی هدفمند، نیازمند تحقق توانمندسازی اقتصادی زنان و مشارکت آنهاست و باید بر پدیده فقر چندبعدی که زنان را در فرآیند نوسازی و دگرگونی هدف قرار میدهد، تمرکز کند.
بر اساس این ایدئولوژی، بانک گرامین به عنوان پیشگام در عرصه نوآورانه تأمین مالی خرد، با بهرهگیری از رویکرد مالی، مسیر ایدهآلی برای توانمندسازی زنان ایجاد کرد.
بانک گرامین و توانمندسازی زنان
بانک گرامین با مدل پیشگامانه خود در تأمین مالی خرد، از طریق به کارگیری قدرت تأمین مالی خرد برای کمک به زنان در غلبه بر آستانه کارآفرینی و هموار کردن مسیر خودکفایی به نمایندهای نمونه از اقدامات توانمندسازی زنان در سراسر جهان تبدیل شد.
بانکهای سنتی، به ویژه در بنگلادش، عمدتاً به مردان خدمترسانی میکنند. بانک گرامین بر زنان تمرکز میکند و به آنها فرصت میدهد تا کارآفرین شوند و خانوادههای خود را از فقر بیرون بکشند. بانکهای سنتی فقرا را غیرقابل اعتماد میدانند. با این حال، بانک گرامین برای نخستین بار در تاریخ ثابت کرد که افراد فقیر، به ویژه زنان فقیر، دارای اعتبار مالی هستند و نرخ بازپرداخت وام آنها بسیار بالاتر از وامگیرندگان مرد حتی وامگیرندگان ثروتمندتر است. تا اوت ۲۰۲۱، بانک گرامین۹.۴۱ میلیون عضو داشت که ۹۷ درصد آنها زن بودند. این بانک در حال حاضر ۲۵۶۸ شعبه دارد که به ۸۱٬۶۷۸ روستا خدمترسانی میکند و ۹۳ درصد از روستاهای بنگلادش را پوشش میدهد.
بانک گرامین با ترکیب رسانههای مالی و رسانههای اجتماعی هدف توانمندسازی زنان را دنبال میکند. موفقیت این بانک نه در کشف اینکه فقرا دارای اعتبار مالی هستند و نه در نحوه عملکرد آن، بلکه در درک عمیق آن از چگونگی گسترش سرمایه اجتماعی، شبکه اجتماعی فقرا و طراحی پیچیده سازوکار برای انجام این کار نهفته است.
با بهرهگیری از تأمین مالی خرد و ساخت شبکههای اجتماعی محلی، بانک گرامین منابع کافی همچون سرمایه، مشاوره و نیروی انسانی را در اختیار اعضای خود قرار میدهد.
از نظر تأمین مالی، بانک گرامین از وام خرد و تأمین مالی فراگیر استفاده میکند تا به مردم سرمایه کافی برای شروع کسبوکار خود بدهد. علاوه بر این، بانک مشاوره مالی ارائه میدهد تا به اعضای خود در انتخاب صنایع سودآور برای سرمایهگذاری کمک کند و مشاورههای عملی تجاری ارائه میدهد تا به آنها در یافتن مسیر درست برای رشد یاری رساند. اعضایی که از خدمات بانک بهرهمند میشوند میتوانند به یک شبکه خاص از افراد بپیوندند. در این شبکه، اعضا میتوانند افراد همفکر را در شرایط مشابه پیدا کنند و همچنین از شرکای تجاری و دیگران بیاموزند.
پس از چندین سال تلاش، بسیاری از اعضای گرامین تغییرات چشمگیری را تجربه کردهاند. آنها اکنون اعتمادبهنفس بیشتری دارند و آموزش به آنها کمک کرده است تا در حرفه خود موفق شوند. مهمترین نتیجه، تغییر در نگرش آنها نسبت به خودشان بود. آنها شروع به درک این موضوع کردند که لازم نیست تمام وقت خانهدار باشند، بچهها را بزرگ کنند و همیشه کارهای خانه را انجام دهند. در عوض، آنها فهمیدند که حق و توانایی تحقق ارزشهای خود را دارند.
برای مثال، خانم وان در سال ۲۰۱۴ به گرامین پیوست. پیش از آن، وان در شوجو، چین، پنکیک میفروخت. هر روز مجبور بود ساعت ۴ صبح بیدار شود تا مواد اولیه کسبوکار روزانه را آماده کند و برای چندین ساعت در خیابان بایستد و محصولاتش را بفروشد. اما فروش پنکیک فقط به او کمک میکرد که یک زندگی ابتدایی داشته باشد.
با این حال، در سال ۲۰۱۴، او دچار مشکلات معده شد و مجبور شد راهی کم زحمتتر برای امرار معاش پیدا کند. بانک گرامین وارد عمل شد و زندگی او را نجات داد. پس از مشورت با کارشناسان، او تصمیم گرفت خوک پرورش دهد. اما در همان سال، بسیاری از خوکها به دلیل تب خوکی مردند. سپس، بانک گرامین یک جلسه گروهی برگزار کرد تا اعضایی را که تجربه مشابهی داشتند گرد هم آورد و به خانم وان کمک کرد تا راه حلی عملی بیابد. در نهایت، آنها توانستند خوکهایش را حتی در بحبوحه رکود دامپروری بفروشند.
او گفت که از تلاشهای بانک برای کمک به یافتن یک شغل سپاسگزار است. او همچنین دوست خوبی پیدا کرد که شریک تجاری او هم هست. او دریافت که زندگیاش محدود به انجام کارهای خانه و امور پیچیده دیگر نیست. او احساس اعتمادبهنفس کرد تا عنوانی جدید بر خود بگذارد. زن تاجر یا کارآفرین. او همچنین میگوید که ارتباط با دیگر اعضا و انجام تجارت با آنها به او کمک کرده است که از نظر روحی رضایت داشته باشد و بیشتر در جامعه خود درگیر شود.
اهمیت سرمایهگذاری بر زنان
تحقیقات قابل توجهی وجود دارد که نشان میدهد توانمندسازی زنان میتواند بسیاری از آثار جانبی مثبت را ایجاد کند که به مردم سراسر جهان و همچنین نسلهای آینده سود میرساند. افزایش مشارکت زنان در نیروی کار نهتنها به توسعه اجتماعی و اقتصادی در سطح کلان کمک میکند، بلکه به بهبود کیفیت فردی زنان و توسعه شخصی جامع آنها در سطح خرد نیز یاری میرساند و در درون خانوادهها، این امر به بهبود سلامت کمک میکند و سرمایهگذاری در آموزش کودکان را افزایش میدهد که انتقال فقر میان نسلی را از بین میبرد.
کشورها و مناطق دیگر نیز در تلاش هستند تا از طریق برنامههای مالی مختلف به زنان کمک کنند تا سرمایه به دست آورند.
در سنگاپور، بورس سرمایهگذاری در سال ۲۰۱۷ انتشار اوراق معیشت زنان را ترتیب داد که تأثیر این اوراق را بر اساس شاخصهای مرتبط با اهداف توسعه پایدار ارزیابی میکند، از جمله برابری جنسیتی و رشد اقتصادی و هدف تقویت تحقق اهداف، هدف اوراق معیشت زنان، توانمندسازی ۳۸۵٬۰۰۰ زن در کامبوج، ویتنام و فیلیپین از طریق افزایش دسترسی زنان به اعتبار، بازارها و کالاها و خدمات مقرون به صرفه است.
سازمان بین المللی غیردولتی مرسی کورپس برنامهای با عنوان ایجاد تابآوری از طریق ادغام جنسیت و توانمندساز را در استان نوسا تنگارا غربی اندونزی ایجاد کرد. این پروژه با هدف ترویج تأمین مالی خرد فراگیر طراحی شده است.
مرسی کورپس بانک پرکردیتان رعیت، بانک ملی روستایی اندونزی، را با تعاونیهای محلی زنان کشاورز مرتبط میسازد. این بانک که سیاستی انعطافپذیر و مطابق با ملاحظات جنسیتی دارد، یک خدمت موبایلی مبتنی بر گروه ارائه میدهد که جلسات آموزشی سفارشی برای زنان در زمینه مزایای پسانداز و اهمیت داشتن سابقه خوب بازپرداخت فراهم میکند. یکی از زنان محلی که در برنامه BRIGE شرکت کرد گفت: اکنون فهمیدهام که پنهان کردن پول زیر بالش کارساز نیست و باید آن را در بانک نگه دارم.
سرمایهگذاری بر زنان فرصتی عظیم برای دگرگونی و بهبود رفاه نیمی از جامعه جهانی است.
محمد یونس استدلال کرد: بعد از آنکه به این نتیجه رسیدیم، پولی که از طریق زنان به خانواده میرسید، بسیار بیشتر از پولی که از طریق مردان به خانواده میرسید، برای خانواده منفعت داشت. زنان با افزایش درآمدشان به خوبی از فرزندان خود مراقبت کردند، بنابراین ما بر زنان تمرکز کردیم. در نتیجه، از میان ۷ میلیون وامگیرندهای که داریم، ۹۷ درصد آنان زن هستند و این به خوبی عمل کرده است. همه اهداف بر کمک به خانواده برای فرار از فقر متمرکز هستند، بنابراین اگر زنان را وارد این تصویر کنید، اگر زنان را توانمند کنید، این اتفاق سریعتر رخ میدهد تا اینکه مسیر دیگری انتخاب شود.
چینگژن گه، مشاور بنیاد یونس، گفت: حمایت و کمک نباید صرفاً آموزش مهارتهای بیروح باشد، بلکه باید شامل کسب کرامت انسانی و تأیید ارزشمندی خود نیز بشود. زنانی که میتوانند در امور عمومی مشارکت کنند و برای خودشان سخن بگویند، به تدریج عزتنفس و اعتماد به نفس در جلسات پیدا خواهند کرد. تأمین مالی نباید فقط به محاسبات عقلانی محدود شود، بلکه باید نقش اجتماعی بزرگتری بهعنوان نگهبان داراییهای اجتماعی و حامی ارزشهای اجتماعی ایفا کند.