بنابر گزارش روابط عمومی سازمان ملی کارآفرینی ایران؛ در سالهای اخیر، جهان شاهد تحولاتی شتابگرفته در حوزه فناوریهای نوین بوده است. در این میان، هوش مصنوعی(AI) بهعنوان یکی از نیروهای محرک اصلی در دگرگونی بازار کار، آموزش و توسعه اقتصادی مطرح شده است. ۹۵% از سازمانها هنگام استخدام، این مهارتها را بررسی میکنند و ۷۰% از آنها آن را “الزامی” یا “بسیار ترجیحی” میدانند. تیمها به طور فزایندهای این مهارتها را به عنوان مهارتهای حیاتی میبینند و همچنین دو سوم شرکتها مجبور شدهاند پروژههای پذیرش هوش مصنوعی را به دلیل کمبود مهارتهای AI در بین کارکنان رها کنند.
اما، واقعاً چقدر از حرفهایها در هوش مصنوعی مهارت دارند و چقدر از آنها به طور واقعی ماهر هستند؟ برای پاسخ به این سوالات، در این گزارش از ۱۲۰۰ مدیر اجرایی و حرفهای فناوری اطلاعات در ایالات متحده و بریتانیا نظرسنجی شده است.
نتیجه اصلی این تحقیق این است که بیشتر مدیران اجرایی و کارکنان مهارتهای هوش مصنوعی خود را اغراق میکنند و احتمالاً مهارتهایی که واقعاً دارند را بیش از حد ارزیابی میکنند.
در این گزارش، شما نگاهی واقعی به وضعیت مهارتهای AI در صنعت خواهید داشت و همچنین خواهید دید که پذیرش AI در شرکتها چگونه فرصتهای شغلی، ثبات شغلی، بهرهوری و موارد دیگر را تحت تأثیر قرار میدهد.
نکات اصلی:
۷۹ درصد از مدیران اجرایی فناوری اطلاعات در مهارتهای AI خود اغراق میکنند.
۶۵% از سازمانها مجبور شدهاند پروژههای هوش مصنوعی خود را به دلیل کمبود مهارتهای AI در بین کارکنان رها کنند.
۹۵% از سازمانها مهارتهای هوش مصنوعی را به عنوان یک عامل استخدامی در نظر میگیرند.
۶۱% از سازمانها استفاده از هوش مصنوعی مولد (Generative AI) را “تنبلانه” میدانند.
۸۴% از مدیران اجرایی و حرفهایهای فناوری اطلاعات میگویند استفاده از AI زندگی آنها را راحتتر کرده است.
۸۴% از شرکتها احتمالاً در صورت عدم داشتن مهارتهای AI مناسب در کارکنان، مشاغل را جایگزین یا برونسپاری خواهند کرد.
مهارتهای AI به درستی درک نمیشوند و به طور مستقیم اغراق میشوند به طوری که ۹۱% از مدیران C-suite (سطح اجرایی ارشد) اعتراف میکنند که مهارتهای AI خود را اغراق میکنند. در همین حال، بیش از نیمی از شرکتها در حال ارائه آموزشهای اختصاصی برای ارتقاء مهارتهای کارکنان در AI هستند. در سال ۲۰۲۵، مهارتهای AI مستقیماً با امنیت شغلی مرتبط هستند در حالی که ۹۵% از مدیران اجرایی و حرفهایهای فناوری اطلاعات میگویند مهارتهای AI بهترین راه برای تضمین امنیت شغلی هستند. با این حال ۴۹% از افراد نگران هستند که شغلشان به دلیل AI جایگزین شود، در حالی که ۳۴% معتقدند که این احتمال بسیار زیاد است.
شتاب بیسابقه در تقاضا برای مهارتهای AI:
در طول سال ۲۰۲۳، بازار کار جهانی شاهد انفجار تقاضا برای مهارتهای پیشرفته در حوزه هوش مصنوعی بود. این تقاضا بهویژه در زمینههای مربوط به مدلهای زبانی بزرگ (LLMs)، هوش مصنوعی مولد (Generative AI) و ابزارهای پرکاربردی مانند ChatGPT رشد غیرمنتظرهای را تجربه کرد.
بهعنوان نمونه، در بازه زمانی یک ساله، تقاضا برای مهارت LLM بیش از ۲۴ برابر افزایش یافت؛ مهارتی که اکنون به یکی از ضروریترین نیازهای نقشهای فنی و تحقیقاتی تبدیل شده است. همچنین، مهارتهای مرتبط با ChatGPT ،Prompt Engineering، و Azure OpenAI هر کدام بین ۱۰ تا ۴۰ برابر رشد کردند.
نمودار رشد نسبی مهارتهای کلیدی در حوزه هوش مصنوعی
این دادهها نشان میدهد که ما با یک دگرگونی عمیق در ماهیت مشاغل روبهرو هستیم؛ جایی که مهارتهای AI نهفقط مزیت، بلکه پیشنیاز ورود به بسیاری از حوزههای حرفهای خواهند بود.
همچنین ۵۳% از شرکتها در حال تمرکز بر آزمایشهای AI هستند تا بازگشت سرمایه را بدست آورند. شرکتها در حال استفاده از AI برای تسهیل خدمات ابری، تجزیه و تحلیل دادهها، امنیت سایبری و سایر زمینهها هستند. اکثر مدیران اجرایی از این روند استقبال میکنند و تمایل دارند که از AI برای استفادههای مختلف آزمایش کنند.
چگونه مهارتهای AI خود را بسنجید و ارتقاء دهید:
بسیاری از سازمانها موفقیت برنامههای ارتقاء AI خود را با خودارزیابی اندازهگیری میکنند، اما این فرآیند با مشکلاتی همراه است، چرا که بسیاری از افراد مهارتهای خود را اغراق میکنند. بهترین روش برای حل این مشکل استفاده از ارزیابی مهارتهای AI است که توسط متخصصان صنعت طراحی شده و به شما کمک میکند تا شکافهای دانشی خود را شناسایی کنید.
کدام مهارتها در صدر رشد هستند:
تحلیل روند مهارتآموزی در پلتفرمهای آموزشی بزرگ، نشان میدهد که مهارتهایی همچون:
Prompt Engineering هنر و دانش طراحی ورودیهای متنی بهینه برای مدلهای زبانی؛
Generative AI توانایی طراحی سیستمهایی که قادر به تولید محتوا (متن، تصویر، صدا و کد) هستند؛
PyTorch و TensorFlow که چارچوبهای اصلی برای توسعه مدلهای یادگیری عمیق هستند؛
Natural Language Processing (NLP) پردازش زبان طبیعی، از ترجمه ماشینی تا تشخیص احساسات؛
مدلهای ترانسفورمر (Transformers) ساختارهای پایه در مدلهای زبانی پیشرفته مثل GPT و BERT؛
در میان مهارتهای برتر و در حال رشد قرار دارند. این مهارتها اکنون در مشاغل مختلف از جمله توسعه نرمافزار، تحلیل داده، علم داده، مهندسی یادگیری ماشین و حتی حوزههای خلاقانه مانند بازاریابی دیجیتال و تولید محتوا کاربرد دارند.
پیشتازان جهانی؛ کدام کشورها در مسیر توسعه AI پیشرو هستند:
یکی از جنبههای جالب گزارش، رتبهبندی کشورها براساس تسلط شهروندان به مهارتهای هوش مصنوعی است. در این میان:
هند بهعنوان کشوری با سریعترین رشد در مهارتهای LLM معرفی شده است.
ایالات متحده پیشتاز در جذب نیروهای متخصص در Generative AI است.
آلمان با ایجاد برنامههای آموزشی منسجم، جایگاه قابلتوجهی در میان کشورهای پیشرفته دارد.
برزیل در میان کشورهای آمریکای لاتین بیشترین رشد مهارتی را تجربه کرده است.
این روندها نشان میدهد که سرمایهگذاری دولتها و شرکتها در آموزش مهارتهای دیجیتال، بهطور مستقیم در قدرت رقابت اقتصادی کشورها مؤثر است.
شکاف عمیق در عرضه و تقاضای مهارتی:
با وجود رشد قابلتوجه آموزشهای دیجیتال، همچنان شکاف بزرگی میان عرضه و تقاضای مهارتهای AI وجود دارد. گزارش نشان میدهد که در بسیاری از بازارها، بهویژه در کشورهای کمدرآمد یا با نظام آموزشی سنتی، تعداد متخصصان آموزشدیده بسیار پایینتر از میزان تقاضای موجود در بازار کار است.
این شکاف میتواند بهطور مستقیم بر رشد اقتصادی، سطح نوآوری و حتی عدالت اجتماعی در دسترسی به فرصتهای شغلی تأثیر بگذارد. شرکتهایی که نتوانند بهموقع مهارتهای نیروی انسانی خود را ارتقا دهند، با خطر عقبماندن از رقبا مواجه خواهند شد.
مسیر یادگیری متخصصان موفق AI:
تحلیل دادههای یادگیرندگان موفق در حوزه هوش مصنوعی نشان میدهد که مسیر پیشرفت آنها از آموزشهای مقدماتی تا مهارتهای پیشرفته، الگوی مشخصی دارد:
شروع با زبانهای برنامهنویسی پایه مانند پایتون؛
ورود به حوزه یادگیری ماشین با ابزارهایی مانند Scikit-learn و Pandas؛
تخصص در یادگیری عمیق و چارچوبهایی مانند PyTorch یا TensorFlow؛
فراگیری NLP و بینایی ماشین بهعنوان زمینههای تخصصی؛
تسلط بر مدلهای LLM، طراحی پرامپت و ابزارهای تولید محتوا.
این مسیرها معمولاً همراه با انجام پروژههای عملی، استفاده از منابع باز و تعامل در انجمنهای آنلاین طی میشود و به افراد امکان میدهد که دانش خود را به مهارت قابل ارائه در بازار کار تبدیل کنند.
مسئولیتها و راهکارها:
گزارش برای حل بحران شکاف مهارتی و آمادهسازی نیروی کار آینده، سه بازیگر کلیدی را خطاب قرار میدهد:
دولتها:
تدوین سیاستهای ملی آموزش مهارتهای AI؛
حمایت مالی از برنامههای یادگیری دیجیتال در مناطق محروم؛
تنظیم چارچوبهای اخلاقی برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی.
نهادهای آموزشی:
بهروزرسانی محتوای درسی با رویکرد مهارتمحور؛
آموزش مربیان در حوزههای نوظهور؛
همکاری با صنعت برای طراحی دورههای کاربردی و پروژهمحور.
شرکتها:
سرمایهگذاری در برنامههای ارتقای مهارت داخلی (upskilling)؛
ارائه فرصتهای یادگیری مستمر به کارکنان؛
استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای افزایش بهرهوری و آموزش سریعتر.
مهارتهای AI اکنون به یک نیاز پایهای برای تقریبا تمام مشاغل فناوری تبدیل شده است، و ۹۵% از سازمانها آنها را به عنوان یک عامل در استخدام در نظر میگیرند. اما کارکنان و مدیران اجرایی اغلب مهارتهای خود را به اشتباه ارزیابی میکنند. برای سازمانها، کمبود مهارتهای AI میتواند پذیرش AI را شکست دهد، که در صورت موفقیت باعث بهبود کیفیت کار، مقیاسپذیری، بهرهوری و صرفهجویی در هزینهها خواهد شد. در پایان باید گفت که آینده بازار کار دیگر به شانس، مدرک دانشگاهی یا سابقه کاری صرف وابسته نیست؛ بلکه به مهارتهایی بستگی دارد که افراد میآموزند و بهروز نگه میدارند. کشورها، سازمانها و افرادی که امروز برای آموزش و توسعه مهارتهای هوش مصنوعی گام بردارند، نهتنها در اقتصاد دیجیتال آینده حضور خواهند داشت، بلکه آن را رهبری خواهند کرد.